Pompeii-grammar in 1 document

Betrekkelijke bijzin + ACI + infinitivus praesens/perfectum + persoonlijke (en wederkerende) voornaamwoorden.

Pompeii grammar in one document

Relative clauses + ACI + present/perfect infinitive + personal (and reflexive) pronouns.

24.1 Betrekkelijke bijzin

1) Betrekkelijke bijzin (relatieve bijzin) + qui, quae, quod

Wat is het?
Een betrekkelijke bijzin zegt extra info over een zelfstandig naamwoord in de hoofdzin. Dat zelfstandige naamwoord heet het antecedent (het woord waar de bijzin “aan vastzit”).
Novimus virum, qui pueros servavit.
Wij kennen de man, die de jongens heeft gered.
  • Antecedent: virum (de man)
  • Betrekkelijk vnw: qui (verbindt hoofdzin en bijzin)

De 2 gouden regels

Regel A: geslacht + getal

Het betrekkelijk voornaamwoord heeft altijd hetzelfde:
  • geslacht (m/v/o)
  • getal (ev/mv)
als het antecedent.

Regel B: naamval

De naamval van qui/quae/quod komt uit de functie in de bijzin:
  • onderwerp in bijzin -> nominativus
  • lijdend voorwerp -> accusativus
  • meewerkend voorwerp -> dativus
  • met/door/in/waarmee -> ablativus
  • van wie/waarvan -> genitivus
Hack om snel te bepalen:
Knip de bijzin even los en stel 1 vraag:
  • “Wie/wat ...?” -> nom
  • “Wie/wat zie/raak/... ik?” -> acc
  • “Aan wie/voor wie?” -> dat
  • “Met/door/in/waarmee?” -> abl
  • “Van wie/waarvan?” -> gen
Snelle vormenlijst (zonder brede tabel)

Enkelvoud (ev)

Mannelijk

nom qui = die
gen cuius = van wie
dat cui = aan wie
acc quem = die
abl quo = met/door/in wie

Vrouwelijk

nom quae = die
gen cuius = van wie
dat cui = aan wie
acc quam = die
abl qua = met/door/in wie

Onzijdig

nom quod = dat
gen cuius = waarvan
dat cui = waaraan/waarvoor
acc quod = dat
abl quo = waarmee/door/in

Mini-chant

qui quae quod (nom)
cuius (gen) cui (dat)
quem quam quod (acc)
quo qua quo (abl)

Meervoud (mv)

Nom

qui (m) / quae (v) / quae (o)

Gen + Dat/Abl + Acc

gen quorum (m/o), quarum (v)
dat/abl quibus (alles)
acc quos (m), quas (v), quae (o)
25.1 ACI

2) ACI: accusativus cum infinitivo (de “dat-zin” in het Latijn)

Wat is het?
Een ACI is een woordgroep die je meestal vertaalt als een bijzin met “dat”. Vaak na werkwoorden van zien, horen, vinden, zeggen, denken, voelen.
Puellam intrare video.
Ik zie dat het meisje binnenkomt. (of: Ik zie het meisje binnenkomen.)
  • video = persoonsvorm (hoofdzinswerkwoord)
  • puellam = accusativus (onderwerp van de “dat-zin”)
  • intrare = infinitivus (werkwoord van de “dat-zin”)

De 5-stappen-methode (supersnel)

  1. Vertaal onderwerp + persoonsvorm (hoofdzinsdeel).
  2. Voeg “dat” toe.
  3. Zoek de accusativus en maak die onderwerp van de dat-zin.
  4. Zoek de infinitivus en maak die de pv van de dat-zin.
  5. Vertaal de woorden tussen acc en inf in de dat-zin.
Hack: ACI-scan in 2 seconden
Zoek eerst INF (eindigt vaak op -re of -isse).
Zoek dan de dichtstbijzijnde ACC erbij. Dat duo is bijna altijd de kern.
Let op: soms 2 accusativi
Dan is er vaak:
  • een onderwerpsaccusativus (meestal de eerste)
  • en een lijdend voorwerp binnen de dat-zin
Hack: de eerste acc is vaak “wie/wat doet het?” in de dat-zin.
Gelijktijdigheid: wat als de hoofdzin in een andere tijd staat? De ACI-gebeurtenis kan tegelijk gebeuren met de persoonsvorm, ook als die in een andere tijd staat.
Dico patrem domi esse.
Ik zeg dat vader thuis is.
Dicebam / dixi / dixeram patrem domi esse.
Ik zei / heb gezegd / had gezegd dat vader thuis was.
Tip: bij “ik zei dat ...” schuift de Nederlandse vertaling vaak 1 stap terug (is -> was).
26.1 Infinitivus in de ACI

3) Infinitivus praesens vs infinitivus perfectum (tijd in de ACI)

Het idee:
De infinitivus in een ACI kan aangeven of iets tegelijk gebeurt met de persoonsvorm, of eerder al klaar was.

Infinitivus praesens

Vorm: praesensstam + (e)re
Voorbeelden:
  • voca-re = (te) roepen
  • terre-re = bang (te) maken
  • audi-re = (te) horen
  • vince-re = (te) overwinnen
Betekenis: gelijktijdig, actie is nog bezig of “open”.

Infinitivus perfectum

Vorm: perfectumstam + isse
Voorbeelden:
  • vocavi-sse = geroepen (te) hebben
  • terru-i-sse = bang gemaakt (te) hebben
  • audivi-sse = gehoord (te) hebben
  • vici-sse = overwonnen (te) hebben
Betekenis: voortijdig, actie is al afgerond.
Hack: tijdsgevoel zonder nadenken
  • -re voelt als “nu, bezig”
  • -isse voelt als “al gebeurd”
Mini-vertalingsschema met voorbeeld lacrimare / lacrimavisse
Praesens: video puerum lacrimare.
Ik zie dat de jongen huilt.
Praesens: video puerum lacrimavisse.
Ik zie dat de jongen gehuild heeft.
Imperfectum: videbam puerum lacrimare.
Ik zag dat de jongen huilde.
Imperfectum: videbam puerum lacrimavisse.
Ik zag dat de jongen gehuild had.
Perfectum: vidi puerum lacrimare.
Ik zag dat de jongen huilde.
Perfectum: vidi puerum lacrimavisse.
Ik zag dat de jongen gehuild had.
Samenvatting:
inf. praesens = gelijktijdig
inf. perfectum = eerder (al voltooid)
25.2 Persoonlijk voornaamwoord

4) Persoonlijke voornaamwoorden (en wederkerend gebruik)

Waarom belangrijk?
Voornaamwoorden vervangen een zelfstandig naamwoord. In Latijn moet je dus snel herkennen: welke persoon en welke naamval.

Meest gebruikte vormen (leer deze eerst)

1e persoon

  • ego = ik (nom)
  • me = mij (acc/abl)
  • mihi = aan mij (dat)
  • mei = van mij (gen)
  • nos = wij / ons (nom/acc)
  • nobis = aan/door/voor ons (dat/abl)

2e persoon

  • tu = jij (nom)
  • te = jou (acc/abl)
  • tibi = aan jou (dat)
  • tui = van jou (gen)
  • vos = jullie (nom/acc)
  • vobis = aan/door/voor jullie (dat/abl)

3e persoon: is, ea, id (hij, zij, het)

Focusvormen:
  • is / ea / id (nom)
  • eum / eam / id (acc)
  • ei (dat, ev)
  • eius (gen, ev)
  • ei / eae / ea (nom mv)
  • eos / eas / ea (acc mv)
  • eis (dat/abl mv)
  • eorum / earum (gen mv)

Wederkerend (reflexief) in de 3e persoon

De kern:
sui, sibi, se verwijst terug naar het onderwerp van de zin. Net als Nederlands “zich(zelf)”.
Narcissus se in aquam videt.
Narcissus zag zich(zelf) in het water.
Servi se lavant.
De slaven wassen zich(zelf).
Matrona vestes sibi emit.
De matrona koopt kleding voor zichzelf.
Amici sorores secum duxerunt.
De vrienden namen hun zussen met zich mee.
Tip: secum = se + cum (samengeplakt).
Hack om reflexief te checken:
Vraag: “Is het onderwerp ook degene naar wie het voornaamwoord verwijst?”
Ja -> gebruik se/sibi/sui. Nee -> gebruik eum/eam/id of is/ea/id.
25.3 Voornaamwoord in de ACI

5) Persoonlijk voornaamwoord als onderwerpsaccusativus in de ACI

Belangrijk ACI-feit:
In de ACI staat het “onderwerp” van de dat-zin in de accusativus. Heel vaak is dat een persoonlijk voornaamwoord.

Voorbeelden 1e en 2e persoon

Dico me venire.
Ik zeg dat ik kom.
Dicis te venire.
Jij zegt dat jij komt.
Dicimus nos venire.
Wij zeggen dat wij komen.
Dicitis vos venire.
Jullie zeggen dat jullie komen.

3e persoon: reflexief of niet?

Als de spreker hetzelfde is als het onderwerp van de ACI:
gebruik se.
Puer dicit se venire.
De jongen zegt dat hij (zelf) komt.
Als het om iemand anders gaat:
gebruik eum/eam/id of eos/eas/ea.
Puella dicit eum venire.
Het meisje zegt dat hij komt.
Hack: “se-test”
Zet er in je hoofd even bij: “Hij zegt over zichzelf dat ...”
Klinkt dat logisch? -> se.
Klinkt het alsof het over een ander gaat? -> eum/eam/id.
Snelle lijst: accusativus-vormen die je in ACI het vaakst ziet
  • 1e persoon: me, nos
  • 2e persoon: te, vos
  • 3e persoon niet-reflexief: eum, eam, id, eos, eas, ea
  • 3e persoon reflexief: se
Cramming overzicht

10-minuten stamp-overzicht (voor vlak voor de toets)

Doel: maximale punten met minimale tijd. Niet mooi, wel effectief.

A) Betrekkelijke bijzin

  • Antecedent = het woord waar de bijzin iets over zegt.
  • Geslacht + getal van qui/quae/quod = antecedent.
  • Naamval van qui... = functie in de bijzin.
  • Chant: qui quae quod, cuius, cui, quem quam quod, quo qua quo.
  • Meervoud: quibus is jouw vriend (dat/abl mv voor alles).

B) ACI (dat-zin)

  • ACI-kern = ACC + INF.
  • Vertaal bijna altijd met “dat”.
  • 5 stappen: hoofdzin, “dat”, acc = onderwerp, inf = werkwoord, rest ertussen.
  • 2 accusativi mogelijk: vaak is de eerste het onderwerp van de dat-zin.

C) Tijd in de ACI

  • infinitivus praesens (-re) = gelijktijdig (bezig).
  • infinitivus perfectum (-isse) = voortijdig (al klaar).
  • Vuistregel: -re = “nu”, -isse = “al gebeurd”.

D) Voornaamwoorden

  • Top 6 om te automatiseren: me, mihi, te, tibi, se, sibi.
  • 3e persoon niet-reflexief: eum/eam/id (acc).
  • Reflexief: se/sibi/sui = terug naar onderwerp.
  • In ACI: onderwerp staat in acc, dus vaak me/te/se/eum....
Laatste 60 seconden:
1) Zoek bij zinnen altijd eerst INF.
2) Pak de ACC erbij.
3) Check: is het -re of -isse?
4) Zie je se? Vraag: “terug naar onderwerp?”
Tip voor oefenen: neem 10 zinnen. Markeer met kleur 1) antecedent, 2) qui/quae/quod, 3) acc, 4) inf, 5) se/eum. Dat patroon herkennen levert meestal de snelste winst op.
24.1 Relative clause

1) Relative clause + qui, quae, quod

What is it?
A relative clause adds extra info about a noun in the main clause. That noun is the antecedent (the word the clause "attaches to").
Novimus virum, qui pueros servavit.
We know the man who saved the boys.
  • Antecedent: virum (the man)
  • Relative pronoun: qui (connects main clause and relative clause)

The 2 golden rules

Rule A: gender + number

The relative pronoun always has the same:
  • gender (m/f/n)
  • number (sg/pl)
as the antecedent.

Rule B: case

The case of qui/quae/quod comes from its function in the clause:
  • subject in the clause -> nominative
  • direct object -> accusative
  • indirect object -> dative
  • with/by/in which -> ablative
  • of whom/which -> genitive
Hack to decide quickly:
Detach the clause and ask one question:
  • "Who/what ...?" -> nom
  • "Who/what do I see/hit/... ?" -> acc
  • "To/for whom?" -> dat
  • "With/by/in what?" -> abl
  • "Of whom/which?" -> gen
Quick forms list (no big table)

Singular

Masculine

nom qui = who/that
gen cuius = whose/of whom
dat cui = to/for whom
acc quem = whom/that
abl quo = with/by/in whom

Feminine

nom quae = who/that
gen cuius = whose/of whom
dat cui = to/for whom
acc quam = whom/that
abl qua = with/by/in whom

Neuter

nom quod = what/that
gen cuius = whose/of which
dat cui = to/for which
acc quod = what/that
abl quo = with/by/in which

Mini chant

qui quae quod (nom)
cuius (gen) cui (dat)
quem quam quod (acc)
quo qua quo (abl)

Plural

Nom

qui (m) / quae (f) / quae (n)

Gen + Dat/Abl + Acc

gen quorum (m/n), quarum (f)
dat/abl quibus (all)
acc quos (m), quas (f), quae (n)
25.1 ACI

2) ACI: accusativus cum infinitivo (the "that" clause in Latin)

What is it?
An ACI is a phrase you usually translate as a clause with "that". Often after verbs of seeing, hearing, finding, saying, thinking, feeling.
Puellam intrare video.
I see that the girl is coming in. (or: I see the girl come in.)
  • video = main verb
  • puellam = accusative (subject of the "that" clause)
  • intrare = infinitive (verb of the "that" clause)

The 5-step method (super fast)

  1. Translate subject + main verb (main clause).
  2. Add "that".
  3. Find the accusative and make it the subject of the that-clause.
  4. Find the infinitive and make it the verb of the that-clause.
  5. Translate the words between acc and inf inside the that-clause.
Hack: ACI scan in 2 seconds
Find INF first (often ends in -re or -isse).
Then find the nearest ACC. That pair is almost always the core.
Watch out: sometimes 2 accusatives
Then there is often:
  • a subject accusative (usually the first)
  • and a direct object inside the that-clause
Hack: the first acc is often "who/what is doing it" in the that-clause.
Simultaneity: what if the main clause is in another tense? The ACI event can happen at the same time as the main verb, even if that verb is in a different tense.
Dico patrem domi esse.
I say that father is at home.
Dicebam / dixi / dixeram patrem domi esse.
I said / have said / had said that father was at home.
Tip: in English, "I said that ..." often shifts one tense back (is -> was).
26.1 Infinitive in the ACI

3) Present infinitive vs perfect infinitive (time in the ACI)

The idea:
The infinitive in an ACI can show whether something happens at the same time as the main verb, or earlier and already completed.

Present infinitive

Form: present stem + (e)re
Examples:
  • voca-re = to call
  • terre-re = to frighten
  • audi-re = to hear
  • vince-re = to win
Meaning: simultaneous, action is ongoing or "open".

Perfect infinitive

Form: perfect stem + isse
Examples:
  • vocavi-sse = to have called
  • terru-i-sse = to have frightened
  • audivi-sse = to have heard
  • vici-sse = to have won
Meaning: earlier, action already completed.
Hack: time feel without thinking
  • -re feels like "now, ongoing"
  • -isse feels like "already happened"
Mini translation scheme with lacrimare / lacrimavisse
Present: video puerum lacrimare.
I see that the boy is crying.
Present: video puerum lacrimavisse.
I see that the boy has cried.
Imperfect: videbam puerum lacrimare.
I saw that the boy was crying.
Imperfect: videbam puerum lacrimavisse.
I saw that the boy had cried.
Perfect: vidi puerum lacrimare.
I saw that the boy was crying.
Perfect: vidi puerum lacrimavisse.
I saw that the boy had cried.
Summary:
inf. present = simultaneous
inf. perfect = earlier (already completed)
25.2 Personal pronoun

4) Personal pronouns (and reflexive use)

Why important?
Pronouns replace a noun. In Latin you must quickly recognize: which person and which case.

Most used forms (learn these first)

1st person

  • ego = I (nom)
  • me = me (acc/abl)
  • mihi = to me (dat)
  • mei = of me (gen)
  • nos = we / us (nom/acc)
  • nobis = to/by/for us (dat/abl)

2nd person

  • tu = you (nom)
  • te = you (acc/abl)
  • tibi = to you (dat)
  • tui = of you (gen)
  • vos = you all (nom/acc)
  • vobis = to/by/for you all (dat/abl)

3rd person: is, ea, id (he, she, it)

Focus forms:
  • is / ea / id (nom)
  • eum / eam / id (acc)
  • ei (dat, sg)
  • eius (gen, sg)
  • ei / eae / ea (nom pl)
  • eos / eas / ea (acc pl)
  • eis (dat/abl pl)
  • eorum / earum (gen pl)

Reflexive (3rd person)

The core:
sui, sibi, se refers back to the subject of the sentence. Like English "self" / "oneself".
Narcissus se in aquam videt.
Narcissus saw himself in the water.
Servi se lavant.
The slaves wash themselves.
Matrona vestes sibi emit.
The matron buys clothes for herself.
Amici sorores secum duxerunt.
The friends took their sisters with them.
Tip: secum = se + cum (combined).
Hack to check reflexive:
Ask: "Is the subject also the one the pronoun refers to?"
Yes -> use se/sibi/sui. No -> use eum/eam/id or is/ea/id.
25.3 Pronoun in the ACI

5) Personal pronoun as subject accusative in the ACI

Important ACI fact:
In the ACI the "subject" of the that-clause is in the accusative. Very often it is a personal pronoun.

Examples: 1st and 2nd person

Dico me venire.
I say that I am coming.
Dicis te venire.
You say that you are coming.
Dicimus nos venire.
We say that we are coming.
Dicitis vos venire.
You all say that you are coming.

3rd person: reflexive or not?

If the speaker is the same as the ACI subject:
use se.
Puer dicit se venire.
The boy says that he (himself) is coming.
If it is about someone else:
use eum/eam/id or eos/eas/ea.
Puella dicit eum venire.
The girl says that he is coming.
Hack: the "se test"
Add in your head: "He says about himself that ..."
Sounds logical? -> se.
Sounds like it is about someone else? -> eum/eam/id.
Quick list: accusative forms you see most in the ACI
  • 1st person: me, nos
  • 2nd person: te, vos
  • 3rd person non-reflexive: eum, eam, id, eos, eas, ea
  • 3rd person reflexive: se
Cramming overview

10-minute cram overview (right before the test)

Goal: maximum points with minimum time. Not pretty, but effective.

A) Relative clause

  • Antecedent = the word the clause is about.
  • Gender + number of qui/quae/quod = antecedent.
  • Case of qui... = function in the clause.
  • Chant: qui quae quod, cuius, cui, quem quam quod, quo qua quo.
  • Plural: quibus is your friend (dat/abl pl for all genders).

B) ACI (that-clause)

  • ACI core = ACC + INF.
  • Almost always translate with "that".
  • 5 steps: main clause, "that", acc = subject, inf = verb, rest in between.
  • Two accusatives possible: often the first is the subject of the that-clause.

C) Time in the ACI

  • infinitivus praesens (-re) = simultaneous (ongoing).
  • infinitivus perfectum (-isse) = earlier (already done).
  • Rule of thumb: -re = "now", -isse = "already happened".

D) Pronouns

  • Top 6 to automate: me, mihi, te, tibi, se, sibi.
  • 3rd person non-reflexive: eum/eam/id (acc).
  • Reflexive: se/sibi/sui = back to the subject.
  • In ACI: subject is in acc, so often me/te/se/eum....
Last 60 seconds:
1) In each sentence, find INF first.
2) Grab the ACC next.
3) Check: is it -re or -isse?
4) See se? Ask: "back to the subject?"
Practice tip: take 10 sentences. Mark with color 1) antecedent, 2) qui/quae/quod, 3) acc, 4) inf, 5) se/eum. Recognizing that pattern usually gives the fastest gains.